سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام (ISC) با تشريح وضعيت عبور دانشجويان از مرزهاي بينالمللي در كشورهاي مختلف گفت: « ايران بيشترين دانشجوي خارجي را در كشورهاي هند و مالزي دارد.»
دكتر «جعفر مهراد» در گفتوگوي تفصيلي با خبرنگار صنفي آموزشي خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، درباره پديده «مهاجرت تحصيلي دانشجويان» که برخي از آن به عنوان « فرار مغزها» ياد ميكنند، گفت: « پديده مهاجرت دانشجويان براي ادامه تحصيل در خارج از کشورهاي خود، پديده تازهاي نيست و مربوط به دانشجويان ايراني هم نميشود؛ چراکه دانشجويان، در حال حاضر بيش از هر زمان ديگر به کشورهاي خارجي مسافرت ميکنند تا به هدفهاي آموزشي خود به ويژه در سطوح عالي برسند و همچنين به آرزوهايشان صورت واقعيت بخشند.»
وي در ادامه با بيان اينكه « دانشجويان ميکوشند از کانونهاي سنتي دوري جويند و در واقع جذب آنها در محيط هاي علمي جديد به معني فرار مغزها نيست و اين روند همچنان ادامه خواهد داشت» اظهاركرد: « اجراي موفقيتآميز راهبردها و سياستهاي آموزش عالي از عواملي است که در حفظ حضور دانشجويان در کشورهايشان و کاهش روند پذيرش آنان در کشورهاي مقصد تاثير مثبت دارد.»
مهراد افزود: « به عنوان مثال، در حال حاضر روش بنياد ملي نخبگان در سرمايهگذاري روي افراد نخبه و سياستهاي گسترشپذير وزارت علوم در راستاي روند جذب بيشتر دانشجويان تحصيلات تکميلي در دانشگاهها و موسسات پژوهشي کشور، نمونهاي از راهبردهايي است که به کندي کوچ دانشجويي منجر شده است.»
سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام (ISC) افزود: « در طول يک دهه گذشته تعداد دانشجوياني که در برنامه آموزش عالي، خارج از کشورهايشان ثبتنام کردهاند تقريبا دو برابر شده و اين جمعيت از بيش از دو ميليون نفر در سال 2000 ميلادي به چهار ميليون در سال 2011 افزايش پيدا کرده است.»
وي با بيان اينکه « در سال 2010 ميلادي در ايالات متحده آمريکا بيش از 720 هزار دانشجوي خارجي از مجموع سه ميليون و 700 هزار دانشجوي خارجي کل جهان، جذب سيستم آموزش عالي اين کشور شده است» خاطرنشان کرد: « اجراي راهبردهاي {در بالا} گفتهشده توسط کشورهاي جهان و تاثير منفي آن بر روي کشورهايي مانند ايالات متحده آمريکا نشان دهنده آن است که در ايالات متحده کل سهم بازار آموزش عالي از 28 درصد در سال 2001 به 20 درصد در سال 2010 ميلادي کاهش يافته است. »
رييس مرکز منطقهاي اطلاعرساني علوم و فناوري همچنين با تاکيد براينکه « نظامهاي رتبهبندي بينالمللي از جمله رتبهبندي ISC بر حضور دانشجويان خارجي در کشورها تاکيد دارند» افزود: « در حدود 20 کشور جهان از صنعت پيشرفته آموزش عالي سود ميبرند. در بين کشورهاي در حال توسعه شيلي، چين، هند، مالزي و آفريقاي جنوبي از همه شاخصترند.»
وي همچنين با اشاره به اين مطلب که « در سال 2010 ميلادي بيش از 9 هزار دانشجوي خارجي در شيلي تحصيل ميکردند» ادامه داد: « کشورهاي پرو، کلمبيا، اکوادور، آرژانتين و بوليوي پنج کشور نخست مبدا يا فرستنده دانشجو به شيلي هستند. سهم مبدا در دانشجويان بينالمللي شيلي از پرو 21.8 درصد، کلمبيا 7.9 درصد، اکوادور 7.6 درصد، آرژانتين 5.1 درصد، بوليوي 6.4 درصد، برزيل 4.2 درصد مکزيک 3.2 درصد، ونزوئلا 9.1 درصد، کوبا 4.1 درصد، اروگوئه 3.1 درصد و ساير کشورها در مجموع 7.44 درصد است.»
دکتر مهراد در ادامه با بيان اينکه « در سالهاي اخير، چين به يکي از مقصدهاي اصلي تحصيل دانشجويان بينالمللي تبديل شده است» ادامه داد: « تعداد دانشجويان بينالمللي چين در سال 2010 ميلادي بيش از 265 هزار نفر بوده است كه کشورهاي کره جنوبي با 27.1 درصد، آمريکا با 7.8 درصد، ژاپن با 6.5 درصد، ويتنام با 5.1 درصد و تايلند با 4.8 درصد پنج کشور نخست مبدا يا فرستنده دانشجو به چين هستند.»
سرپرست ISC افزود: « البته در حاليکه چين در جذب دانشجويان خارجي موفق است، خود نيز يکي ازکشورهايي است که تعداد قابل توجهي از دانشجويانش به ساير کشورها مهاجرت ميکنند؛ چنانكه در سال 2009 ميلادي در حدود 820 هزار دانشجوي چيني در خارج تحصيل ميکردند که تقريبا 229 هزار نفر از اين تعداد، تحصيلات خود را در سال 2009 آغاز کردهاند.»
رييس مرکز منطقهاي اطلاعرساني علوم و فناوري در ادامه گفت: « هندوستان نيز در سالهاي اخير با توسعه بخشيدن سيستم آموزش عالي و تلاش به منظور پيوستن به شبكه آموزش عالي جهاني، به يک کشور ميزبان منطقهاي مبدل شده است.» وي تصريح كرد:« هندوستان يکي از بزرگترين نظامهاي آموزش عالي جهان را در خود جاي داده است. اين کشور 350 دانشگاه و 16 هزار کالج دارد و دولت هندوستان با اجراي سياستهاي موثر، جذب بيشتر دانشجويان بينالمللي از کشورهاي در حال توسعه را تشويق مي کند.»
به گفته مهراد خود هندوستان در سال تحصيلي 2010 -2009 ميلادي 268 هزار دانشجو در خارج از کشور داشته و بيش از 21 هزار دانشجوي بينالمللي را نيز در موسسات آموزش عالي خود پذيرفته است.»
ايران بيشترين دانشجوي خارجي را در هند و مالزي دارد
سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام (ISC) در ادامه گفتوگو با ايسنا تصريح کرد: « پنج کشور مبدا که بيشترين دانشجو را در هندوستان دارند شامل ايران با (13.9 درصد)، اتيوپي (8.9 درصد)، امارات (7.9 درصد)، نپال (7.9 درصد) و افغانستان(5.5 درصد) هستند. کشورهاي عربستان سعودي، چين، سريلانکا، بوتان و کويت نيز در مراتب بعدي قرار دارند.»
وي ادامه داد: « نگاهي به موقعيت اين کشورها نمايانگر آن است که دانشجويانشان پس از فارغالتحصيلي به کشور خود باز ميگردند اما مهاجرت بسياري از دانشجويان هندي براي ادامه تحصيل به ويژه به آمريکا و انگلستان بازگشتي در پي ندارد.»
مهراد همچنين با بيان اينکه « تعداد دانشجويان مالزي در سال 2010 ميلادي يک ميليون و 134 هزار و 137 نفر بوده» ادامه داد: « درهمين سال تعداد 86 هزار 923 دانشجوي بينالمللي در مالزي ثبت نام کردهاند. از پنج کشور مبدا که بيشترين دانشجو را در مالزي دارد نيز ميتوان به ايران با 13.6 درصد، چين با 11.8 درصد، اندونزي با 11.4 درصد، يمن با 6.7 درصد و نيجريه با 6.7 درصد اشاره کرد. کشورهاي ليبي با 4.6 درصد، سودان با 3.3 درصد، عربستان سعودي با 2.6 درصد، بنگلادش با 3.2 درصد و بوتسوانا با 2.2 درصد در رتبههاي بعدي قرار دارند.»
رييس مرکز منطقهاي اطلاع رساني علوم و فناوري در ادامه با بيان اينکه « آفريقاي جنوبي يکي از کشورهايي است که چند دانشگاهش جزو برترين دانشگاههاي جهان محسوب ميشوند» افزود: « آفريقاي جنوبي از سال 2007 ميلادي هشت درصد به تعداد دانشجويان بينالمللي خود افزوده كه مليت بسياري از آنان متعلق به ساير کشورهاي آفريقايي است. علاوه بر اين ايالات متحده، انگلستان و استراليا سه کشور انگليسي زبان هستند که بيشترين دانشجو را در آفريقاي جنوبي دارند. همچنين تعداد دانشجويان بينالمللي اين کشور در سال 1994 از 12 هزار نفر به بيش از 60 هزار تن در سال 2009 ميلادي که در دانشگاه هاي دولتي ثبتنام کردهاند افزايش يافته است. اين تعداد تقريبا با 8 درصد از کل 800 هزار دانشجوي آفريقاي جنوبي در 23 دانشگاه دولتي برابر است. »
وي افزود: » پنج کشور مبدا که بيشترين دانشجو را در دانشگاههاي اين کشور دارند زيمبابوه با (23.6 درصد)، ناميبيا (11.6درصد)، بوتسوانا (8 درصد)، لسوتا (6.6 درصد) و سوازيلند (5.7 درصد) هستند.»
دکتر مهراد همچنين خاطرنشان کرد: « با بيان بخشي از واقعيتهاي آموزش عالي در سطح جهان به ويژه با تاکيد بر کشورهاي در حال توسعه، هنوز هم معتقدم عبور دانشجويان از مرزهاي بينالمللي را نبايد « فرار مغزها» عنوان کرد. تحصيل دانشجو در کشورهاي ديگر امري طبيعي و امروز هم معمول و متداول است. اين مورد حتي درباره کشورهاي پيشرفته مانند ايالات متحده آمريکا هم صادق است.»
اروپا مقصد بيشترين دانشجويان آمريکايي است
وي در ادامه با بيان اينكه « به عنوان مثال تعداد دانشجويان ايالات متحده آمريکا در کشورهاي خارجي در طول دهه گذشته، 88 درصد افزايش نشان ميدهد،» گفت:« اين ميزان پيوسته در حال افزايش است؛ چنانكه در سال تحصيلي 2010 -2009 تعداد 260 هزارو 327 دانشجوي آمريکايي، با افزايش چهار درصدي نسبت به سال قبل، در خارج از اين کشور به تحصيل اشتغال داشتهاند.
مهراد در خاتمه اروپا را مقصد بيشتر دانشجويان آمريکايي برشمرد و اظهار كرد: « تعدادي از اين عده حتي پس از فراغت از تحصيل به آمريکا برنميگردند. همچنين از مجموع 25 مقصد برتر، 14 مقصد از جمله هندوستان، برزيل و رژيم اشغالگر قدس ( با افزايش دو رقمي در ثبتنام دانشجويان آمريکايي) در خارج از اروپا، قرار دارند.»
