مقدمه:
به منظور تحقق بخشيدن به تأكيد مقام معظم رهبري در «استفاده صحيح و مناسب از ظرفيتهاي علمي نخبگان در راستاي توسعة همه جانبة كشور» و در اجراي مادة 4 اساسنامه بنياد ملي نخبگان دربارة «تعريف نخبه و احراز استعدادهاي برتر و نخبگي افراد» آيين نامه احراز استعدادهاي برتر و نخبگي تصويب ميشود. در اين آيين نامه «بنياد ملي نخبگان كشور» به اختصار «بنياد» و دو وزارتخانة«علوم، تحقيقات و فناوري» و «بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به اختصار «وزارتين علوم و بهداشت» ناميده ميشود.
ماده 1ـ هدف
منطقي كردن و تعريف شاخصهاي علمي، استانداردسازي معيارها و فرايندهاي شناسايي و معرفي نخبگان و استعدادهاي برتر هر بخش.
ماده 2ـ تعريف نخبه و استعداد برتر
1ـ2ـ «نخبه» به استناد ماده 4 اساسنامه بنياد به فرد برجسته و كارآمدي اطلاق ميشود كه اثرگذاري وي در توليد و گسترش علم و هنر و فناوري و فرهنگ سازي و مديريت كشور محسوس باشد و هوش، خلاقيت، كارآفريني و نبوغ فكري وي در راستاي توليد و گسترش دانش و نوآوري موجب سرعت بخشيدن به رشد و توسعه علمي و اعتلاي جامعه انساني كشور گردد.
2-2- «استعداد برتر» به فردي اطلاق ميشود كه به صورت بالقوه نخبه بوده ولي هنوز زمينههاي لازم براي شناسايي كامل و يا بروز استعدادهاي ويژه او فراهم نشده است.
تبصره 1: تعاريف فوق شامل استعدادهاي برتر و نخبگان بخشهاي مختلف از قبيل علمي و فناوري، آموزشي، فرهنگي، اجتماعي، هنري و مديريتي ميباشد.
تبصره 2: تعريف و شرايط احراز نابغگي و نحوه حمايت از نوابغ توسط بنياد پيشنهاد و پس از تصويب هيئت امناء به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي ميرسد.
تبصره 3: استعداد برتر و نخبگي يك فرآيند پويا است و ميبايست تداوم شرايط در دورههاي زماني مشخص در احراز نخبگي معيار قرار گيرد.
ماده 3 ـ فرايند احراز استعداد برتر و نخبگي در حوزههاي مختلف
1-3- در تعيين و احراز شرايط نخبگي، فرآيندهاي تعريف و تجربه شده توسط نهادهاي برگزينندة نخبگان هر بخش پذيرفته شده و با جهت گيري علمي و عقلايي سياستهاي موجود هماهنگ و معيارهاي وضع شده عنداللزوم تقويت و يا اصلاح ميگردد.
22- 3ـ آيين نامه هاي موجود براي تعيين بهترينها در بخشهاي مختلف با رويكرد تقويتي مورد اصلاح و تصويب بنياد قرار خواهد گرفت.
ماده 4 ـ شرايط احراز استعدادهاي برتر و نخبگي افرادي كه داراي يكي از ويژگيهاي زير باشند، استعداد برتر يا نخبه شناخته ميشوند.
1ـ4ـ برگزيدگان المپيادهاي علمي معتبر داخلي و جهاني
الف ) نفرات اول تا سوم المپيادهاي معتبر جهاني و بينالمللي دانش آموزي با تأييد وزارت آموزش و پرورش به عنوان نخبه
ب ) راهيافتگان مرحله نهايي المپيادهاي معتبر جهاني بينالمللي دانش آموزي با تأييد وزارت آموزش و پرورش به عنوان استعداد برتر
ج ( نفرات اول تا سوم المپيادهاي معتبر بينالمللي دانشجويي با تأييد وزارتين علوم و بهداشت به عنوان نخبه
د ) نفرات اول تا سوم المپيادهاي معتبر علمي دانشجويي كشور با معرفي وزارتين علوم و بهداشت به عنوان استعداد برتر
هـ ) نفرات اول تا سوم المپيادهاي معتبر علمي دانش آموزي كشور با معرفي وزارت آموزش و پرورش به عنوان استعداد برتر
2ـ4ـ برگزيدگان از ميان آزمونهاي سراسري
الف) برگزيدگان از ميان رتبههاي برتر آزمونهاي سراسري مقطع كارشناسي از ميان 100 نفر اول براي رشتههاي رياضي و فيزيك، 50 نفر اول براي رشتههاي علوم تجربي، 50 نفر اول براي رشتههاي علوم انساني و 20 نفر اول براي رشتههاي هنر به عنوان استعداد برتر
3ـ4ـ مخترعان و مكتشفان
الف ) برگزيدگان مسابقات و جشنوارههاي علمي معتبر داخلي و خارجي از قبيل جشنوارة بينالمللي خوارزمي، جشنوارة جوان خوارزمي و جشنوارة علوم پزشكي رازي با معرفي وزارتين علوم و بهداشت و تأييد بنياد به عنوان استعداد برتر
ب ) برگزيدگان از ميان مخترعان و مكتشفان ايراني كه اختراع و اكتشاف آنان در مراجع ذيصلاح داخلي و يا خارجي به ثبت رسيده باشد به عنوان استعداد برتر (بنياد تعيين كنندة مراجع ذيصلاح است).
تبصره: جشنوارهها و مسابقات علمي با تأييد وزارتين علوم و بهداشت و در موارد خاص با تأييد بنياد معتبر شناخته ميشود.
4ـ4ـ دانش آموختگان
برگزيدگان از ميان نفرات اول دانش آموخته رشتههاي دانشگاهي (كارشناسي و بالاتر) داخل كشور و حوزههاي علميه (سطح يك و بالاتر) با معرفي «وزارتين علوم و بهداشت» و «مديريت حوزه علميه قم و خراسان» به عنوان استعداد برتر
5ـ4ـ برترينهاي مسابقات علوم قرآني
برگزيدگان نفرات اول تا سوم مسابقات معتبر قرآني داخلي و بينالمللي با تأييد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به عنوان استعداد برتر
تبصره: تشخيص اعتبار مسابقه با بنياد است.
6ـ4ـ شخصيتهاي برجسته علمي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور
الف ) برگزيدگان از ميان محققان ايراني كه بر اساس معيارهاي مؤسسات معتبر اطلاعات علمي بينالمللي و داخلي به لحاظ تعداد ارجاعات به مقالات آنها و يا ساير شاخصهاي مرتبط به عنوان پژوهشگران و دانشمندان ملي و بينالمللي قرار گرفتهاند، با معرفي وزارتين علوم و بهداشت به عنوان نخبه
ب ) برگزيدگان از ميان افرادي كه براي حل مشكلات ملي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور راهكارهاي مناسبي ارائه كردهاند و اين راهكارها تجربه شده و نتايج حاصل از آن به تأييد مراجع ذيربط رسيده باشد، با انتخاب بنياد به عنوان استعداد برتر
ج ) برگزيدگان از ميان افرادي كه در هر يك از رشتهها و گروههاي علمي اعم از علوم انساني و معارف اسلامي، علوم پايه، فني مهندسي، پزشكي، كشاورزي و هنر، نظريه يا تئوري جديد ارائه كرده و از سوي مراجع معتبر ملي و بينالمللي مربوطه، تأثيرگذار شناخته شده باشد به عنوان استعداد برتر (تشخيص مراجع معتبر با بنياد است)
د ) برگزيدگان از ميان مؤلفان و مترجمان كتب، نويسندگان مقالات، واعظان و شاعران كه آثار فاخر ايشان داراي نقش مهم و تأثير ويژه در توسعه مرزهاي دانش و فناوري يا تربيتي و اخلاقي در حوزه مربوط بوده است، به عنوان استعداد برتر (تشخيص مراجع معتبر با بنياد است
7ـ4ـ آفرينندگان آثار بديع و ارزنده ادبي و هنري برگزيدگان از ميان آفرينندگان آثار بديع و ارزنده هنري در حوزههاي موسيقي، نقاشي، هنرهاي تجسمي، هنرهاي نمايشي، معماري و غيره با معرفي مراجع معتبر و انتخاب بنياد به عنوان استعداد برتر (تشخيص مراجع معتبر با بنياد است(
8ـ4ـ اعضاي هيأت علمي دانشگاهها و مؤسسات پژوهشي و فناوري
الف ) برگزيدگان از ميان اعضاي هيأت علمي كه در مراتب دانشگاهي كار ممتاز و شاخصي را انجام دادهاند به عنوان استعداد برتر
ب ) برگزيدگان از ميان اساتيد نمونه و ممتاز در سطح كشور براساس ضوابط وزارتين علوم و بهداشت به عنوان استعداد برتر
ج ) برگزيدگان از ميان پژوهشگران نمونه كشوري براساس ضوابط وزارتين علوم و بهداشت به عنوان استعداد برتر
9ـ4ـ مدرسين و محققين علوم حوزوي
الف ) برگزيدگان از ميان مدرسين حوزههاي علميه كشور كه تدريس مينمايند، براساس ضوابط شوراي عالي حوزه علميه قم به عنوان استعداد برتر
ب ) برگزيدگان از ميان محققين برتر حوزوي با معرفي شوراي عالي حوزه علميه قم به عنوان استعداد برتر
تبصره 1: در مواردي كه براي «برگزيدگان» مرجع ذكر نشده است، مرجع گزينش بنياد است.
تبصره 2: بنياد مي تواند از ميان برگزيدگان به عنوان «استعدادهاي برتر » افرادي را به عنوان «نخبه» معرفي نمايد.
ماده5:
پيشنهاد استعداد برتر و نخبگي ميتواند هم از سوي افراد واجد شرايط و هم از سوي نخبگان و استعدادهاي برتر شناخته شده و هم از سوي نهادها و سازمانها به بنياد صورت گيرد.
ماده 6:
نحوه حمايت از استعدادهاي برتر و نخبگان و ساير موارد براساس آيين نامهها و ضوابطي خواهد بود كه مطابق بند 11 ماده 9 اساسنامه بنياد توسط هيأت امناء بنياد ملي نخبگان پيشنهاد و به تصويب ميرسد.
ماده 7:
موارد خاص و همچنين موارد پيش بيني نشده يا داراي ابهام در شرايط احراز استعدادهاي برتر و نخبگي و مراجع تأييد كننده بنا به تصويب هيأت امناي بنياد ملي نخبگان خواهد بود.
ماده 8:
اين آيين نامه در 8 ماده و 7 تبصره در جلسه 589 مورخ 14/6/85 به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي رسيد و هرگونه تغيير در مفاد آن منوط به پيشنهاد هيأت امناي بنياد ملي نخبگان كشور و تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي خواهد بود.
